Wolharige mammoet
Object numberF 16266
TitleWolharige mammoet
Mammoetschedel van Heukelum
Mammoetschedel van Heukelum
Label<p style="font-family:'Times New Roman';font-size:medium;">Dit is de eerste complete mammoetschedel die in Nederland gevonden werd, in 1820. Een 43-jarig mannetje dat zo’n 30.000 jaar geleden leefde. De mammoet was de eerste soort waarvan wetenschappers durfden te zeggen dat het uitgestorven was. Dat was niet zomaar een constatering: het ging in tegen de Bijbelse interpretatie van de natuur. Tegen het idee dat de wereld precies was zoals God hem had gemaakt 6.000 jaar eerder, eeuwig en perfect. De mammoet zette zowel wetenschap als godsdienst op de kop.</p><p style="font-family:'Times New Roman';font-size:medium;">In de 18e eeuw werden fossielen gezien als resten van dieren die door catastrofes, zoals de zondvloed, waren omgekomen. Fossielen van grote reptielen en zeemonsters waren makkelijk te verklaren: deze beesten leefden gewoon nog altijd in de zee, diep, daar waar men ze niet makkelijk kon vinden. Maar ze waren niet van de aardbol verdwenen: niets uit Gods perfecte schepping is opeens overbodig.</p><p style="font-family:'Times New Roman';font-size:medium;">In 1800 bewees de Franse paleontoloog en anatoom George Cuvier dat mammoeten geen olifanten waren en dat ze nergens meer op het planeet te vinden waren. En een mammoet zie je niet zomaar over het hoofd. Cuviers verklaring: soorten konden uitsterven door natuurrampen die regelmatig de aarde teisteren, een theorie die bekend staat als ‘catastrofisme’. De moderne paleontologie was geboren.</p>
In 1820 was bij een dijkdoorbraak langs de rivier de Linge bij Heukelum (Gelderland) een vrijwel complete bovenschedel van een uitgestorven olifant tevoorschijn gekomen. Museumdirecteur Martinus van Marum probeerde de schedel te kopen, maar de eigenaar, de Heukelumse boer Frans van Wilgen, wilde hem eerst op de kermis tonen voor het ‘gewone’ publiek. Vier jaar later kwam de schedel weer op de markt, maar toen was Teylers Museum niet meer geïnteresseerd. Wel de directeuren van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem, die de kop wilden voor hun Naturaliënkabinet. Alleen de Academie van Sint-Petersburg had toen een dergelijke schedel in de collectie. Voor 2.755 gulden werden zij eigenaar. Na sluiting van het Haarlemse kabinet in 1866 bleef de schedel nog lange tijd in het pand aan Spaarne 17 staan. Bij de grote uitbreiding van Teylers in 1885 werd de schedel aan het museum, aan de overkant van het Spaarne, overgedragen.
De mammoet had ondertussen de naam Mammuthus primigenius gekregen. De ouderdom van het exemplaar wordt op 30.000 jaar geschat, terwijl dit mannetje zelf ongeveer 43 jaar is geworden. De mammoet was het eerste zoogdier waarvan de beroemde vergelijkend anatoom Georges Cuvier uit Parijs durfde te zeggen dat het uitgestorven was.
In 1820 was bij een dijkdoorbraak langs de rivier de Linge bij Heukelum (Gelderland) een vrijwel complete bovenschedel van een uitgestorven olifant tevoorschijn gekomen. Museumdirecteur Martinus van Marum probeerde de schedel te kopen, maar de eigenaar, de Heukelumse boer Frans van Wilgen, wilde hem eerst op de kermis tonen voor het ‘gewone’ publiek. Vier jaar later kwam de schedel weer op de markt, maar toen was Teylers Museum niet meer geïnteresseerd. Wel de directeuren van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem, die de kop wilden voor hun Naturaliënkabinet. Alleen de Academie van Sint-Petersburg had toen een dergelijke schedel in de collectie. Voor 2.755 gulden werden zij eigenaar. Na sluiting van het Haarlemse kabinet in 1866 bleef de schedel nog lange tijd in het pand aan Spaarne 17 staan. Bij de grote uitbreiding van Teylers in 1885 werd de schedel aan het museum, aan de overkant van het Spaarne, overgedragen.
De mammoet had ondertussen de naam Mammuthus primigenius gekregen. De ouderdom van het exemplaar wordt op 30.000 jaar geschat, terwijl dit mannetje zelf ongeveer 43 jaar is geworden. De mammoet was het eerste zoogdier waarvan de beroemde vergelijkend anatoom Georges Cuvier uit Parijs durfde te zeggen dat het uitgestorven was.
Production periodca 31.000 jaar geleden
Object categorySubfossiel tot recent
Scientific (common) nameMammuthus primigenius (Mammoet)
Collection placeHeukelom, Z v.Gennep/Maas : ZLi : NL
