Projectiethermometers voor de demonstratie van de superkoeling van water, naar Stöhrer

Water bevriest normaliter zodra de temperatuur beneden het nulpunt komt. Maar wanneer water eerst wordt gedestilleerd of uitgekookt (zodat het geen verontreinigingen of luchtbellen bevat), kan het tot ongeveer vijf graden onder nul vloeibaar blijven. Wordt aan zo’n onderkoelde vloeistof plotseling een kristallisatiekern toegevoegd, dan zal het in één klap bevriezen. Dit verschijnsel heet superkoeling. Hierdoor bevriezen warmwaterleidingen ’s-winters eerder dan koude.

Deze twee thermometers zijn in een glazen buisje gegoten waarin zich uitgekookt zuiver water bevindt. Door deze buisjes in een koudmakend mengsel van ijs en zout te plaatsen kan superkoeling tot stand worden gebracht. Met behulp van een projector kan de thermometer op een scherm worden afgebeeld. De opstelling is bedacht door de Franse instrumentmaker Emil Stöhrer (1813-1890).
Normally water freezes as soon as the temperature is below zero. But when water is first distilled or boiled (so that it does not contain any contaminants or air bubbles anymore), it can stay liquid until about five degrees below zero. If a crystallization nucleus is suddenly added to such a supercooled liquid, it will freeze all at once. This phenomenon is called supercooling. That is why hot water pipes freeze sooner than cold ones.

These two thermometers are inside a glass tube with boiled pure water. By placing these tubes in a freezing mixture of ice and salt, supercooling can be achieved. The thermometer can be projected on a screen by means of a projector. The arrangement was invented by the French instrument maker Emil Stöhrer (1813-1890).
Deze twee kleine glazen thermometers dienen om ‘superkoeling’ te demonstreren. Zoals iedereen weet, bevriest water zodra de temperatuur beneden het nulpunt komt. Maar als water eerst wordt gedestilleerd of ‘uitgekookt’ – zodat het geen verontreinigingen of luchtbellen meer bevat – kan het tot ongeveer vijf graden onder nul vloeibaar blijven. Dit noemen we superkoeling. Wordt aan zo’n onderkoelde vloeistof plotseling een kristallisatiekern toegevoegd, dan zal de vloeistof in één klap bevriezen. Dit is ook de reden dat in de winter warmwaterleidingen eerder bevriezen dan koude.

Deze twee thermometers zijn in een glazen buisje gegoten waarin zich uitgekookt, zuiver water bevindt. Door deze buisjes in een verkoelend mengsel van ijs en zout te plaatsen kan superkoeling tot stand worden gebracht. Met een projector kan de thermometer op een scherm worden afgebeeld. De opstelling is bedacht door de Franse instrumentmaker Emil Stöhrer (1813-1890).
1. Mercury thermometer inside an outer glass tube, the end immersed in liquid. Scale -20 degrees to +60 degrees by ones. Length 146.

2. As above; scale -30 degrees to +50 by ones. Length 146.

Both contained in mottled brown tubes.

Museum record says apparatus after Stöhrer. The purpose is to project the cooling of water below the zero point. Emil Ströher (1813-1890) worked on calorimetry at Leipzig during the middle of the nineteenth century.

Frick (1907), pt. 2, 1149, fig. 3046.